قالب وردپرس درنا توس
خانه / اندیشه‌پروران / بامداد هنر / آغازین‌ترین هنر ماقبل تاریخی

ع. پاشایی

غارنگاره‌های لاسکو

آغازین‌ترین هنر ماقبل تاریخی

ع. پاشایی


 آغازین‌ترین هنر ماقبل تاریخی

فهرست مطالب

  • اولین‌بار کِی هنر آفریده شد؟
  • آغازین‌ترین شکل‌های هنر ماقبل تاریخی کدام بودند؟
  • چه کسانی اولین انواع هنر عصر سنگ را آفریدند؟
  • مختصات اولین آثار هنر ماقبل تاریخی کدامند؟
  • کِی انسان ماقبل تاریخی یک حس واقعی زیبایی‌شناسی، یا هنر، پدید آورد؟
  • آغازین‌ترین هنر سنگ آسیا کدام است؟
  • آغازین‌ترین هنر سنگ آفریقا کدام است؟
  • آغازین‌ترین هنر سنگ آفریقای شمالی کدام است؟
  • آغازین‌ترین هنر سنگ استرالیا کدام است؟
  • آغازین‌ترین هنر اروپا کدام است؟
  • آغازین‌ترین هنر روسیه و سیبری کدام است؟
  • آغازین‌ترین هنر سنگ آمریکاها کدام است؟
  • آغازین‌تارین هنر خاور نزدیک / میانه کدام است؟
  • اولین پیکره‌ی یک پیکر مردانه کدام است؟
  • آغازین‌ترین پیکره‌ی یک پیکر زنانه کدام است؟
  • آغازین‌ترین نمونه‌ی هنر سرامیک کدام است؟
  • آغازین‌ترین نقاشی غار / غارنگاره کدام است؟
  • آغازین‌ترین پیکرتراشی نقش‌برجسته کدام است؟
  • آغازین‌ترین نمونه‌ی هنر پرتره‌ی سه‌بُعدی کدام است؟
  • آغازین‌ترین نمونه‌ی سفالینه‌ی سرامیک کدام است؟
  • آغازین‌ترین نمونه‌های معماری کلان‌سنگی (مگالیتیک) کدامند؟
  • آغازین‌ترین نمونه‌ی پیکره‌ی مفرغی کدام است؟

[«آغازین‌ترین» را «سرآغازین» یا «پیشین»، «پیشین‌ترین» یا اولیه می‌توان فهمید، با توجه به مفهوم «کهن‌ترین» و ‌قدیمی‌ترین» هر چند نویسنده خود به «باستانی» و «کهن‌ترین» نیز توجه دارد.]

اولین‌بار کِی هنر آفریده شد؟

بنا به جدیدترین اطلاعات دیرین‌ْباستان‌شناختی، کهن‌ترین هنر را انسان‌ها در طی عصر سنگِ ماقبل تاریخی آفریدند، بین 000/300 و 000/700 سال پیشن. دور عصر سنگِ تاریخ باستان به سه دوران اصلی دیرینه‌سنگی، میان‌سنگی، و نوسنگی تقسیم می‌شود. دوره‌ی دیرینه‌سنگی 98 درصد این دوره را شامل می‌شود، و از این‌رو به زیردوره‌ی زیرین، میانه و زبرین تقسیم می‌شود. این هم خط زمان گاهشمارانه‌ی کوتاه این دوران:

  • دوران دیرینه‌سنگی (000/500/2ــ000/10 ق‌م)

یک فرهنگ شکارچی ــ گردآورنده

ــ دیرینه‌سنگی زیرین (000/500/2ــ000/200 ق‌م)

ــ دیرینه‌سنگی میانه (000/.200ــ000/40 ق‌م)

ــ دیرینه‌سنگی زبرین (000/40ــ000/10 ق‌م)

 

  • دوران میان‌سنگی

بیش‌تر شکارچی ــ گردآورنده، با ماهیگیری و سرآغازهای کشاورزی

ﺣ. 000/10ــ000/4 ق‌م: بخش‌های شمالی و غربی اروپا

ﺣ. 000/10ــ000/7 ق‌م: بخش‌های جنوب شرقی اروپا

ﺣ. 000/10ــ000/8 ق‌م: خاورمیانه و بقیه‌ی جهان

  • دوران نوسنگی (اروپا)

ﺣ . 4000ــ2000 ق‌م: اروپای شمالی و غربی

ﺣ . 7000ــ2000 ق‌م: اروپای جنوب شرقی

ﺣ . 8000ــ2000 ق‌م: خاورمیانه و بقیه‌ی جهان

◄ هنر نو‌سنگی

توجه: دوران نوسنگی با ناپیدایی یخچالش عصر یخ شروع شد، که در سراسر کره‌ی زمین در زمان‌های مختلف رخ داد. جایی که یخ ماند (مثلاً اروپا)، دوران میان‌سنگی بیش‌تر دوام آورد. به این نحو در بعضی نواحی تقریباً مرحله‌ی میان‌سنگی وجود نداشت، و در جاهای دیگر عصرهای میان‌سنگی و نوسنگی در زمان‌های مختلف شروع شد و پایان گرفت. ما تاریخ‌های اروپا را به کار برده‌ایم.

آغازین‌ترین شکل‌ها [یا نوع] هنر ماقبل تاریخی کدام بودند؟

اولین و قدیمی‌ترین شکل خلاقیت ماقبل تاریخیِ هنر سنگ است (سنگ‌نگاره‌ها (پتروگلیف) جام‌نما)، که در طی دیرینه‌سنگی زیرین در سراسر جهان رخ داد. از نظر گاهشماری، این دوره حکاکی‌ها، پیکرتراشی (در سنگ، عاج، استخوان و چوب)، غارنگاره یا نقاشی غار، پیکرتراشی نقش‌برجسته، سفالگری سرامیک و معماری را به دنبال داشت. تا آخر دیرینه‌سنگی زبرین، فقط پیکرتراشی مفرغی و طلا، همراه با پیشه‌های فلزکاری دیگر، باقی ماند که در طی دوره‌های میان‌سنگی و نوسنگی تحول یافتند.

جام‌نما
جام‌نما

 

چه کسانی اولین انواع هنر عصر سنگ را آفریدند؟

اولین و پیشین‌ترین هنرمندان ماقبل تاریخی در دوران دیرینه‌سنگی زیرین زندگی می‌کردند، بین تقریباً 000/300 و 1 میلیون سال ق‌م. آن‌ها پسینیان هومو اِرکتوُس بودند، اولین نوع از انسان آغازین که از آفریقا مهاجرت می‌کند، و حجم مغزش 800ــ1250 سانتی‌متر مکعب بود. هنرمند پسین عصر سنگ (از 000/100 تا تقریباً 000/40 ق‌م) انواعی از هومو ساپیئنس مثل نئاندرتال‌ها (هومو نئاندرتالنسیس) بوده‌اند، در حالی که اولین پیکرتراشان ماقبل تاریخی و غارنگارها و شکل‌هایی از «از نظر کالبدشناسی انسان مدرن» بودند با متوسط حجم مغز 1200ــ1400 سی‌سی.

جمجمه‌ی انسان نئاندرتال
جمجمه‌ی انسان نئاندرتال

مختصات اولین آثار هنری ماقبل تاریخی کدامند؟

کهن‌ترین هنر عصر سنگ ــــ پتروگلیف‌ها، یا کنده‌کاری‌های روی سنگ ــــ تحت سلطه‌ی شکلی معروف به ‌جام‌نما»ها „ (cupule) است. این اصطلاح را در 1993 باستان‌شناس مشهور رابرت گ. بِدناریک Robert G. Bednarik باب کرد تا آن حفره‌های نیم‌کره‌یی کوچکی را که در سطوح صاف شیب‌دار یا افقی سنگ کنده بودند وصف کند. تاریخ این جام‌نماها از زمان‌های دیرینه‌سنگی زیرین‌اند که در هر قاره‌یی وجود دارند مگر در اَنتارکتیکا (جنوبگان). معمولاً آن‌ها را به صورت گروهی می‌ساختند، گاهی به تعداد صدها. جام‌نماها یک شکل بسیار باستانی «هنر»ند که معنای زیبایی‌شناختی و فرهنگی آن‌ها از سوی دیرین‌باستان‌شناسان یا باستان‌شناسان فهمیده نشده تا چه رسد به تاریخ‌نگاران هنر. تمام چیزی که می‌دانیم این است که جام‌نما یک نوع هنر عامیانه‌ی جهان‌شمول بود، و این کار نیاز به تلاش جسمانی بسیار دارد، خصوصاً موقعی که این کار روی سنگ سفت و سخت انجام بگیرد.

یک جام‌نما مربوط به بیمبتکا
یک جام‌نما مربوط به بیمبتکا

کِی انسان ماقبل تاریخی یک حس واقعی زیبایی‌شناسی یا هنر پدید آورد؟

بگذریم از سؤالاتی مثل «زیبایی‌شناسی یا هنر حقیقی چیست؟»، مناظره‌ی بسیاری در میان دیرین‌شناس‌ها (کسانی که خاستگاه‌های نژاد انسان را مطالعه می‌کنند) در باب تحول شکل‌های «جدید» رفتار هست. ابزارهای سنگی به روشنی در طی دیرینه‌سنگی زیرین تحول یافته بودند، و تا دیرینه‌سنگی میانه به مرحله‌ی پیشرفته‌یی رسیده بودند. این‌جا اختلاف شروع می‌شود. بعضی متخصصان معتقدند که رفتار جدید (که مختصاتش مثلاً زبان و هنر بود) در طی دیرینه‌سنگی زبرین (000/40ــ000/10 ق‌م)، که به نسبت جدید است، در اروپا پیدا شد؛ حال آن که صاحب‌نظران دیگر این نظریه را دارند که خاستگاه این‌گونه رفتار به پیش از این‌ها می‌رسد، و تقارن دارد با ظهور انسان نئاندرتال، یکی از گونه‌های هومو ساپیئنس آرکائیک / باستانی، در حدود 000/200 سال پیش. جدیدترین پژوهش‌های باستان‌شناختی در مجتمع غار بلومبوس و در پناهگاه‌های سنگی بیمبتکا Bhimbetka (پس از این گفته خواهد شد)، معمولاً از این باور حمایت می‌کنند که حس زیبایی‌شناختی انسان زودتر از این‌ها ظاهر شد.

پتروگلیف‌های بیمبتکا
پتروگلیف‌های بیمبتکا

آغازین‌ترین هنر سنگ آسیا کدام است؟

اولین «هنر» ثبت‌شده‌ی انسان شامل تعدادی سنگ نقش‌کند یا پتروگلیف است (10 جام‌نما و یک حکاکی یا نقر و شیاراندازی) در طی دهه‌ی 1990 در یک پناهگاه سنگی کوارتزیتی (غار اجتماعات) در بیمبتکا در هند مرکزی کشف شد. تاریخ این هنر سنگ‌نگاری، یا سنگ نگاره‌ها، دست‌کم به 000/290 ق‌م می‌رسد. اما امکان این هم هست که هنر بسیار دیرینه‌تر هم یافته شود (ﺣ. 000/700 ق‌م) عقیده بر این است که کاوش‌هایی از یک  غار دوم در دَرَکی ــ چَتّن، در همان منطقه، از همان دیرینگی برخوردارند.

آغازین‌ترین هنر سنگ آفریقا کدام است؟

کهن‌ترین سنگ‌نگاره‌های ثبت‌شده‌ی آفریقایی  حکاکی‌های غار بلومبوس‌اند مرکب از دو سنگ اُخرای تزیین‌شده در غارهای بلومبوس در کیپ کوست Cape Coast آفریقای جنوبی، از تاریخ 000/70 ق‌م. بعد از این، کهن‌ترین آثار بعدی  هنر آفریقایی، * حکاکی‌های دیپکلوف اِگ‌شِل Diepkloof Eggshell (000/60 ق‌م)اند، بعد هفت قطعه سنگ حاوی نشانه‌هایی از پیکرهای حیوانی که در غار آپولّو 2 کشف شد در کوه‌های هونزِ Huns بخش جنوب غربی نامیبیا (سنگ‌های غار آپولو 2). بعد از آن هنر غار / غارنگاره‌ی غار زنبوران در ماتوپوس Matopos در زیمبابوِه است، که تاریخش به حدود 9000 ق‌م می‌رسد، به دنبال آن حکاکی‌های غار واندروِرک Wonderwerk (200/8 ق‌م) است، و سنگ‌نگاره‌های (پتروگلیف) و پیکتوگراف‌ها  طاسیلی ناجِر (8000 ق‌م). اما حقیقت این است که این قاره طولانی‌ترین تاریخ ثبت‌شده‌ی سکونتگاه انسانی را دارد، و دست‌کم 14000 کاوشگاه ثبت‌شده‌ی ماقبل تاریخی فقط در آفریقای زیر صحرا در آن است، و ای بسا که در آینده حتا حکاکی‌های روی سنگِ باستانی‌تری در آن‌جا از خاک بیرون آورده شود.

غار وندروِرک Wonderwerk
غار وندروِرک Wonderwerk

آغازین‌ترین هنر آفریقای شمالی کدام است؟

کهن‌ترین هنر ماقبل تاریخی آفریقای شمالی تندیسک کوارتزیتی عصر سنگ پیشین است از کشور مغرب معروف به ونوسِ طان‌طان. بنا به تاریخگذاری کربن پرتوزا از دوره‌ی 000/200ــ000/500 ق‌م است، و شاید آفریده‌ی اقوام آشولی پیشرفته‌یی باشد که در بخش شمال غربی آفریقا در جاده‌ی اصلی رو به جنوب در بخش جنوبی اروپا می‌زیستند.

ونوس طان‌طان
ونوس طان‌طان

آغازین‌ترین هنر سنگ استرالیا کدام است؟

عقیده بر این است که کهن‌ترین هنر سنگ‌نگاری بومیانیِ معتبر از قاره‌ی استرالیا یا هنر سنگ‌نگاری شبه‌جزیره‌ی باراپ Burrup در پیلبارا است ــــ که مرکب است از حکاکی‌های روی سنگ، سیاه‌قلم‌های پیکرهای انسان و حیوانات خاموش‌شده، یعنی منقرض‌شده ــــ یا سنگ‌نگاره / نقاشی روی سنگ اوُبیر Ubirr در آرنهم لَند Arnhem Land، یا هنر سنگِ کیمبِرلی Kimberley در بخش شمالی استرالیای غربی. عقیده بر این است که تاریخ همه‌ی این انواع هنر به حدود 000/30 ق‌م می‌رسد اما این هنوز تأیید نشده است. کهن‌ترین اثر هنری تاریخگذاری‌شده با کربن پرتوزا در استرالیا سیاه‌قلم زغالی ناوارلا گبرمنگ Nawarla Gabarnmang است (000/26 ق‌م) در آرنهم لَند، قلمرو شمالی. به طور کلی، هنر ماقبل تاریخیِ ناحیه‌ی شمالی استرالیا را بنا به سبک و شمایل‌نگاری به سه دوره طبقه‌بندی می‌کنند: پیشامَصبی Pre-Estuarine (ﺣ . 000/40ــ6000 ق‌م)، مَصبی (ﺣ . 6000ــ500 میلادی) و فِرِش واتر Fresh Water (ﺣ . 500 ــ تاکنون). در این میان، در نیو سوث ویلز New South Wales غربی، تاریخ ابزارهای سنگیِ (سیکلون‌ها cyclone) استوانه‌یی‌ـ مخروطیِ بومیانی را تا 000/18 ق‌م هم گفته‌اند. نقاشی‌های برادشاو Bradshaw، سبکی از هنر سنگ که نزدیک کیمبرلی در استرالیای غربی به کار برده می‌شد، که تاریخ آن را بنا به روش کربن پرتوزای تا در حدود 500/15 ق‌م تعیین کرده‌اند. با وجود این نتایج، انسان‌های آغازین داشتند از بخش جنوب شرقی آسیا، در حدود 000/60 ق‌م، به استرالیا می‌رسیدند و ــــ بنا به نظر بعضی باستان‌شناس‌ها ــــ آن‌ها از پیش با رنگدانه‌ها آشنا بودند. از این‌رو شاید خیلی طول نکشد که ما شاهد ظهور هنر سنگ خیلی کهن‌ترِ استرالیا باشیم. نامزد اصلی اولین هنر استرالیایی خوشه‌ی کوچکی از جام‌نماهای بسیار فرسایش‌یافته در پناهگاه سنگی گرانیتی تارتل راک در بخش شمالی کویینز لَند است، همچنان که جام‌نماهای مشابه کشف‌شده در بخش گرانیتی پیلبارا، و همچنین جام‌نماهای خیلی گود یافته‌شده در غارهای تاریک سنگ آهکی استرالیای جنوبی.

آغازین‌ترین هنر اروپا کدام است؟

اولین و کهن‌ترین آثار هنری که در قاره‌ی اروپا تولید شده‌اند به سه دسته تقسیم می‌شوند: جام‌نماها، هنر قابل حمل و دیوارنگاره‌های غارها.

جام‌نماها (نشانه‌های نیمکره‌یی، جام‌شکل) کهن‌ترین شکل شناخته‌شده‌ی هنر سنگ است و در سراسر دوران‌های دیرینه‌سنگی، میان‌سنگی و نوسنگی در اروپا دیده می‌شوند؛ پیشین‌ترین جام‌نماها (و کهن‌ترین هنر اروپا) رشته‌یی از 18 نمونه است که زیر یک تختال سنگ آهکی کشف شده‌اند که گور کودک نئاندرتالی را در لا فراسی می‌پوشاند. لا فراسی پناهگاه سنگی در دره‌ی دوردونی فرانسه است.

هنر قابل حمل (mobiliary art / portable art) نمونه‌اش کنده‌کاری‌های عاج [یا، عاج‌ْکند] و سنگِ (یا، سنگْ‌کندِ) پیکره‌های زنانه (تندیسک‌های معروف به ونوس)، که در سراسر اروپا، از اسپانیا گرفته تا سیبری، پیدا می‌شوند، در حالی که هنر دیوارنگاری بیش‌تر در بخش جنوب غربی فرانسه، اسپانیا و بخش شمالی ایتالیا متمرکزند. کهن‌ترین پیکره‌ی پیکرنما (فیگوراتیو) عاج‌کند یا کنده‌کاری عاج ماموت است معروف به شیرْ انسانِ هولِنشتین اشتادِل Hohlenstein Stadel (000/38 ق‌م). این یکی از چند پیکرکندِ اورینیاکی از سلسله‌ی عاج‌کندهای سوابیان یوُرا است، که تاریخ‌شان از 33000 ق‌م است که اخیراً در بخش جنوب غربی آلمان کشف شده بود. بعد از این یک سلسله‌ی فوق‌العاده از * تندیسک‌های ونوس است، که نمونه‌اش پیکره‌ی استخوان ماموت معروف به ونوس هوُلِه فِلس (500/35 ق‌م)، از تاریخ 000/35 ق‌م. (هنر اورینیاکی، 000/40ــ000/25 ق‌م)

Aurignacian مرد شیری تندیسی مربوط به فرهنگ اورینیاسیاَن
Aurignacian شیر-انسان تندیسی مربوط به فرهنگ اورینیاسیاَن

هنر غار / غارنگاره: پیشین‌ترین نمونه‌ی هنر مَغاکی (parietal art) یا دیوارنگاره‌ی شناخته‌شده. غارنگاره‌ی اِل کاستیّو El Castillo، نقاشی‌های یک نقطه‌[ی بزرگ یا نقطه‌چین] یا گردالی و قرصِی از اخرای سرخ است که تاریخش دست‌کم به 000/39 ق‌م می‌رسد. بعد از آن دو نشانه‌ی انتزاعیِ ماقبلِ تاریخی (claviform) است که در میان غارنگاره‌ها یا نقاشی‌های غار آلتامیرا در کانتابریا (ﺣ . 000/34 ق‌م) پیدا شده‌اند. سپس نقاشی‌های غار فومانه Fumane نزدیک وِرونا و حکاکی‌های اَبری کاستانه Abri Castanet (هر دو حدود 000/35 ق‌م)، و نقاشی‌های غار شووِه چند رنگ در منطقه آردِشِ فرانسه، به تاریخ 000/30 ق‌م. دیوارنگاره‌های غار / غارنگاره‌های دیگر چند رنگ باستانی غارنگاره‌های پش ــ مرلِ گراوِتی نزدیک کابرِرِت Cabrerets، و نقاشی‌های غار کوسکِه، غار زیر آبی، نزدیک مارسِی، که هر دوی این‌ها تاریخ‌شان از 000/25 ق‌م است. اما، زیباترین نمونه‌ها از لاسکو (دوردونیِ فرانسه) می‌آید از تاریخ 000/17 ق‌م در طی دوره‌ی سولوُتری، و آلتامیرا (کانتابریا در اسپانیا) از تاریخ 15000 ق‌م در طی دوره‌ی هنر مادلنی / هنر ماگدالنی (000/15ــ000/10 ق‌م).

اسب‌های خال‌خالی پش‌ــ مِرل
اسب‌های خال‌خالی پش‌ــ مِرل

آغازین‌ترین هنر سنگ روسیه و سیبری کدام است؟

کهن‌ترین شکل هنر عصر سنگ در روسیه و سیبری تندیسک‌های ونوس گراوِتی‌اند، تراشیده از عاج ماموت و سنگ‌های نرم مثل سنگ آهک، استآتیت و مانند این‌ها. قدیمی‌ترین پیکرک‌های سیبریایی ونوس‌های مالتا (000/20 ق‌م) هستند، در حالی که آغازین‌ترین پیکره‌ی روسی ونوس کوستنکی (000/22 ق‌م) است و بعد از آن هم ونوس گاراگینو (000/20 ق‌م) و ونوس‌های آودِاِوو Avdeevo (ﺣ . 000/20 ق‌م) ــــ همه از منطقه‌ی ورونژ Voronezh روسیه‌ی مرکزی. همچنین ◄ ونوس اِلیزه‌اِویچی Eliseevichi (000014 ق‌م) از بریانسک Bryansk.

آغازین‌ترین هنر سنگ آمریکاها کدام است؟

کهن‌ترین هنر ماقبل تاریخی آمریکاها را ــــ آخرین قاره به جز آنتارکتیکا [جنوبگان] که انسان در آن اقامت کرد ــــ نمایش هنر سنگ گرته‌برداری از دست است در کوُئه‌واس دِ لاس مانوس Cuevas de las Manos (غار دست‌ها) نزدیک ریو دِ لاس پینتوُراس Rio de las Pinturas در آرژانتین، که تاریخش تقریباً به 500/9 ق‌م می‌رسد. اما، شماری از کاوشگاه‌های باستانی عصر سنگ در سراسر آمریکای شمالی، مرکزی و جنوبی هست ــــ مثل مونته وردِه Monte Verde در شیلی (که از 500/12 ق‌م، 500/10ــ500/9 ق‌م مسکون شده بود)، غار فِل Fell در پاتاگونیا (از 9000ــ8000 ق‌م مسکون شده بود)، بلاک‌واتر درا Blackwater Draw در نیو مرکزیکوی شرقی (از 500/9ــ3000 ق‌م فعال بوده). کاوشگاه‌های دیگری هم بودند که شاید هنوز در آن‌ها هنر باستانی باشد. از این گذشته، گزارش‌هایی از پتروگلیف‌های کالیفرنیایی متعلق به تاریخی از حدود 000/20 ق‌م هست به این نحو عصر سنگ آمریکا شاید خیلی زودتر از آن‌چه ما فکر کنیم شروع شده باشد.

آغازین‌ترین هنر خاور نزدیک / میانه کدام است؟

کهن‌ترین هنر عصر سنگ مدیترانه ونوس برکت رام است، یک قطعه سنگ آتشفشانی به شکل بدن انسان. این پیکر که همزمان با ونوس طان‌طان است، کهن‌ترین قطعه‌ی هنر پیکرنمای بَدَوی است که باستان‌شناسی آن را می‌شناسد، با تاریخ دوره‌ی 000/200ــ000/700 ق‌م.

وِنوُسِ برکت رام
وِنوُسِ برکت رام

کهن‌ترین پیکره‌ی شناخته‌شده‌ی یک پیکر مردانه کدام است؟

کنده‌کاری‌های پیکرهای مردانه در دوران دیرینه‌سنگی بی‌نهایت کم‌اند. اولین پیکره‌ی نیمه‌مرد، شیرـ‌انسان هولنشتین‌ـ اشتادِل تریانتروپیِ است (ﺣ . 000/38 ق‌م)، یک تندیسک عاج ماموت با تاریخ 000/38 ق‌م که در غار هولنشتین‌ـ اشتادِل در سوابیان یوُرا پیدا شده است. پیکره‌ی مهم دیگر یک مرد از عصر سنگ متفکر چرناوودا Cernavoda است، ساخته از گل رس در حدود 5000 ق‌م کار یک هنرمند فرهنگ هامانگیا در رومانی. کهن‌ترین پیکره‌های مردانه‌ی بعدی از هنر مصری گرفته شده‌اند.

متفکر چِرناودا Cernavoda
متفکر چِرناودا Cernavoda

کهن‌ترین پیکره‌ی شناخته‌شده‌ی پیکر زنانه کدام است؟

کهن‌ترین پیکره‌ی ماقبل تاریخی زن پیکره‌ی آلمانی ونوس هوله فِلس است، تراشیده از عاج ماموت. تندیسک‌های اروپایی «ونوس» کنده‌کاری‌های اسلوب‌دار زن‌ها بودند، که مشخصه‌ی آن‌ها اغراق بی‌نهایت در بخش‌های بدن زن مثل پستان‌ها، شکم، لگن، ران و اندام جنسی بود. از جمله‌ی تندیسک‌های ونوس ماقبل تاریخی دیگر از دیرینه‌سنگی زبرین این‌ها هستند: ونوس گالگنبرگ (000/30 ق‌م) (اتریش)؛ ونوس ویلندورف (000/25 ق‌م) (اتریش)؛ ونوس مونپازیه (000/25 ق‌م) (فرانسه) و ونوس موراوانی (000/24 ق‌م) (اسلوواکی). اکثریت تندیسک‌های ونوس را در طی دوره‌ی هنر گراوِتی (000/25ــ000/20 ق‌م) آفریدند.

ونوس ویلِندورف
ونوس ویلِندورف

آغازین‌ترین نمونه‌ی هنر سرامیک کدام است؟

کهن‌ترین اثر هنری سرامیک شناخته‌شده ونوس دولنی وستونیتسِه Dolni Vestonice است، یک پیکره ده سانتی‌متری از گل رس و خاکستر استخوان و با تاریخ تقریباً 000/26 ق‌م، که در برنو در جمهوری چک پیدا شده است.

ونوس دولنی وستونیس
ونوس دولنی وستونیس

آغازین‌ترین نقاشی غار / غارنگاره‌ها کدام است؟

کهن‌ترین غارنگاره‌ی شناخته‌شده از چهار فرهنگ متوالی دیرینه‌سنگی زبرین می‌آید: (1) اورینیاکی ــ غار اِل کاستی‌یو (ﺣ . 000/39 ق‌م)، غار آلتامیرا (ﺣ . 000/34 ق‌م)، غار فومانه (ﺣ . 000/35 ق‌م) و شَووِه (ﺣ . 000/30 ق‌م)؛ (2) گراوِتی ــ غار کاسکی (ﺣ . 000/25 ق‌م) و غار پش مِرل (ﺣ . 000/25 ق‌م)؛ سولوُتری ــ لاسکو (ﺣ . 000/17 ق‌م)؛ و مادلنی / ماگدالنی ــ آلتامیرا (ﺣ . 000/15 ق‌م). از این‌ها، باشکوه‌تر از همه لاسکو (که به خاطر «تالار گاوها»یش مشهور است) و آلتامیرا (که آن را نمازخانه‌ی سیستینِ هنر عصر سنگ وصف کرده‌اند).

غارنگاره‌های لاسکو
غارنگاره‌های لاسکو

آغازین‌ترین پیکرتراشی نقش‌برجسته کدام است؟

کهن‌ترین پیکرتراشی نقش‌برجسته‌ی شناخته‌شده عنوانی است که مشترک میان دو اثر هنری عصر سنگ است. ونوس لوسِل که به زیبایی لمیده، تراشیده از تختال سنگ آهکِ رنگ‌شده با گل اخرا و با تاریخ 000/23 ق‌م؛ و ماهی آزادِ غار اَبری دوُ پواسون Abri du Poissonــ کنده‌کاری نقش‌برجسته‌ی سنگ آهکی به طول یک متر از ماهی آزاد اقیانوس اطلس، با تاریخ همان دوره. این تنها پیکره‌ی ماقبل تاریخی یک ماهی است که تاکنون کشف شده است.

ونوس لوسِل
ونوس لوسِل

آغازین‌ترین نمونه‌ی هنر پُرتره‌ی سه‌بُعدی کدام است؟

کهن‌ترین پُرتره‌ی سه‌بعدی ماقبل تاریخی ونوس براسامپویی است، با تاریخ 000/33 ق‌م. تراشیده از عاج ماموت، اولینِ همه‌ی کنده‌کاری‌های ونوسِ دیرینه‌سنگی زبرین است که حاوی نشانه‌های چهره است.

آغازین‌ترین نمونه سفالینه‌ی سرامیک کدام است؟

کهن‌ترین هنر سرامیک ماقبل تاریخی در طی دوران دیرینه‌سنگی پسین تولید شد. در پژوهش‌های اخیر دستکارهای سرامیک در غار شیان‌رِندونگ، در استان جیانگ‌شی، چین، کشف شده‌اند، با تاریخ تقریباً 18000 ق‌م ــــ برابر با دوران هنر سولوُتریِ اروپا. سفالینه‌ی آغازین دیگر در طی فرهنگِ باستانیِ ژاپنیِ جومون ساخته شد. بقایای سرامیک گرفته از کاوشگاه اودایی‌یاماموتو 1 در استان آئوموری ــــ یکی از باستانی‌ترین کاوشگاه‌های هنر ژاپنی ــــ با تاریخگذاری کربن پرتوزا (با استفاده از INTCAL 98) بین 540/14 و 320/13 ق‌م. کلمه‌ی «جومون» به معنی «رشته‌ی تابیده» [یا، نقش ریسمان] است و برگرفته از انداختن نقش با گرداندن ریسمان دور بدنه‌ی گلی برای ایجاد نقش و نگارهای هنری پیش از آتش دادن و پختن سفالینه. بیش‌تر ظروف جومون کوچک و ته‌گِردند. سنت جومون از نظر زمانی به شش سبک مرتبط است: جومون سرآغازین (500/10ــ8000 ق‌م)؛ جومون آغازین (8000ــ5000 ق‌م)؛ جومون پیشین (5000ــ2500 ق‌م)؛ جومون میانه (2500ــ1500 ق‌م)؛ جومون پسین (1500ــ1000 ق‌م)؛ جومون فرجامین (1000ــ300 ق‌م). آغازین‌ترین سفالینه‌ی چینی هم در طی همین زمان پیدا شد.

سرامیک‌ها هم یک سیمای مهم هنر باستانی ایران بودند. بنا به نظر فرزانه‌ی قائنی، مدیر موزه‌ی آبگینه در تهران، یک نمونه از سفالینه‌ی ایرانی ماقبل تاریخی با تاریخ بین 8000 و 7000 ق‌م، در گنج دَره، در استان کرمانشاه کشف شد. این کهن‌ترین قطعه‌ی سفالینه‌ی ایرانی باستانی است که تاکنون کشف شده است.

سفالینه‌ی کالکولیتیک
سفالینه‌ی کالکولیتیک

آغازین‌ترین نمونه‌های معماری کلان‌سنگی کدامند؟

کلمه‌ی «مِگالیت»، یعنی «کلان‌سنگ»، برگرفته از دو کلمه‌ی یونانی megas به معنی کلان یا بزرگ، و lithos به معنی سنگ. اشاره است به ساختارهایی (بناها، یادمانه‌ها، مِنهیرها menhir) ساخته از سنگ‌های کلان، در طی دوران نوسنگیِ عصر سنگ، عصر کالکولیتیک و عصر مفرغ پسین‌تر. اولین کلان‌سنگ‌های شناخته‌شده این‌ها هستند: آرایش کلان‌سنگی در گوُادالوپی Guadalupe اِوورا Evora، در پرتغال (با تاریخ ﺣ . 5000 ــ4000 ق‌م)؛ سنگ‌چینِ بارنِنِز Barnenez در بریتانی (با تاریخ ﺣ . 450/4ــ4000 ق‌م)؛ مقابر و یادمانه‌های کرومور Carrowmore در ناکناریا Knocknarea یا شبه جزیره‌ی کوُل ایهَه Cúil Irra در کونتی اسلایگو Caunty Sligo، ایرلند (با تاریخ ﺣ . 300/4ــ3500 ق‌م). نمونه‌های مشهور دیگر معماری کلان‌سنگی این‌ها را شامل می‌شوند: مقبره‌ی کلان‌سنگی نیوگرنج Newgrange (ﺣ . 300/3 ق‌م)، مقبره‌ی کلان‌سنگی نوث Knowth و اِستون‌هنج (که سنگ‌کاری آن با تاریخ ﺣ . 800/2 ق‌م است.). بناهای کلان‌سنگی مهم دیگر اهرام مصرند، فرم یگانه‌یی از معماری مصری، که معماری خاکسپاری است، که بیش‌تر در هزاره‌ی سوم ق‌م عمل می‌شد.

استون‌هنج
استون‌هنج

در مقایسه با معماری کلان‌سنگی، اصطلاح هنر کلان‌سنگی بنا به سنت برای اشاره به هنری به کار برده می‌شود که روی کلان‌سنگ‌ها در عصر نوسنگی و عصر مفرغ اروپا کنده‌اند. معمولاً مشخصه‌اش نقش و نگارهای هندسی انتزاعی و سایر نقشمایه‌های گل و بوته و گل و مرغ به هم بافته بود، نمونه‌اش طرح‌های لاتنِ سلتی بود، که غالباً از آن برای تزیین لوح‌های سنگی قائم و سنگ‌های درپوش مقابر کلان‌سنگی استفاده می‌کردند. حکاکی‌های باشکوه در نیوگرنج اولین قدم را در تاریخ هنر بصری ایرلند نشان می‌دهند.

مقبره‌ی کلان‌سنگی نیوگرنج
مقبره‌ی کلان‌سنگی نیوگرنج

آغازین‌ترین نمونه‌ی پیکره‌ی مفرغی کدام است؟

هنر عصر مفرغ در زمان‌های مختلف در گوشه و کنار جهان رشد کرد، بسته به این که دو جزء اصلی مفرغ، یعنی مس و روی، در دسترس بوده باشند. به این علت، برخی فرهنگ‌های به نسبت پیشرفته، مثل چین، با دسترسی محدود به این کانی‌ها عملاً مستقیماً پیش از آن که به توسعه‌ی مفرغ بپردازند به طرف عصر آهن پیش رفتند. از این‌رو استفاده‌ی آغازین از مفرغ به طور خودکار نشانه یک فرهنگ پیشرفته نیست. تا آن‌جا که ما می‌دانیم، کهن‌ترین پیکره‌ی مفرغی ماقبل تاریخی شناخته‌شده را فرهنگ مایکوپ Maikop در منطقه‌ی قفقاز شمالی در حدود 500/3 ق‌م تولید کرده بود. اما این آثار را با استفاده از مفرغِ آرسنیک ریخته‌اند. این فلزی است که به طور طبیعی وجود دارد. در مقایسه، ریختگری مفرغِ مس و روی کار پیچیده‌تری است و نیاز به فن‌آوری پیشرفته‌تری دارد. چنین فنونی ظاهراً اول در تمدن دره‌ی سِندِ هند پیدا شد در طی دوره‌ی 3000ــ1000 ق‌م، در آن‌جا فرهنگ محلّی هَرَپّایی روش نویی در تولید فلزکاری با استفاده از مس، مفرغ، سرب و روی اختراع کرد. یکی از پیکره‌های مفرغی ماقبل تاریخی بزرگ دختر رقصنده‌ی موهِنجو دَرو» است، یک پیکرک ده سانتی‌متری والا، ساخته در حدود 500/2 ق‌م، با استفاده از روشِ موم‌زدایی یا موم‌ْزدوده. مفرغینه‌ها ویژگیِ هنر چینی آغازین هم بود. مثلاً مفرغینه‌های شَنسینگ دوُیی (1200ــ1000 ق‌م).

شکـل‌های دیگر فلزکاری وسیعاً در هنر بین‌النحرینی، در رشته‌های گوناگون هنر اژه‌یی عمل می‌شد و همین‌طور در طول راه‌های تجاری دریای سیاه و دانوب تا ایرلند، که فرهنگ لا تن عصر آهن بر آن سلطه داشت. یکی از کهن‌ترین و بزرگ‌ترین نمونه‌های هنر فلزکاری گاو زرین مایکوپ است، با تاریخی در حدود 2500 ق‌م، که حالا در موزه‌ی ارمیتاژ در سن پترزبورگ هست.

گاو زرین مایکوپ
گاو زرین مایکوپ

منبع: Encyclopedia of Art: Visual-art-. cork.com

 

 

 

 

 

 

 

درباره‌ی علی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *