قالب وردپرس درنا توس
خانه / طاهر غزال / فدای رنگ مهتابیت بگردم / فدای رنگ مهتابیت بگردم – مقدمه

فدای رنگ مهتابیت بگردم – مقدمه


    

8-11

فدای رنگ مهتابیت بگردم

زيباترين ترانه‌هاى مردم ايران

 

گردآورى، انتخاب و تصحيح

طاهر غزال (محمد حسين حقيقى)

       

    پيشگفتار

 طاهر غزال (محمد حسين حقيقى 1315- 1384)، شاعر و مترجم، زاده بابلسر (مازندران)، پرورده‌ى گيلان و زيسته‌ى ژاپن است. شيفته‌ى ترانه‌هاى روستايى مازندران بود كه قطره قطره از ايام كودكى، از زبان مادر بزرگ مازندرانى‌اش، درجانش نشت كرده بود.

    در پيشگفتار «زيباترين ترانه‌هاى روستايى مازندران» ــــ كه هنوز براى چاپ نرفته ــــ مى‌نويسد كه اين كتاب را «پس از سال‌ها جست‌وجو و كوشش به پايان برده و براى چاپ آماده كرده‌ام.» بى‌گمان هم در اين پويش ِ گردآورى ترانه‌هاى روستايى مازندرانى بود كه با زيباترين ترانه‌هاى مردم ايران آشنا شد. در مازندران ما دو گونه ترانه‌هاى مردمانه داريم، يكى كه به گِلِکی (گويش مازندرانى) گفته و خوانده مى‌شود و ديگرى كه فارسى است، و بيش‌تر در شهرها خوانده مى‌شود، يا بهتر است بگوييم، «خوانده مى‌شد.» بيش‌تر ترانه‌هايى را كه در اين كتاب مى‌خوانيد مى‌توانيد در مازندران هم بشنويد. من خود در كودكى بسيارى از آن‌ها را شنيده بودم:

     فداى دامن آبيت بگردم!

     فداى رنگِ مهتابيت بگردم!

     شنيدم بى‌مَنت خوابت نبرده –

     فداى چشم و بى‌خوابيت بگردم!

 البته اين‌گونه ترانه‌ها را غالباً با لهجه‌ى مازندرانى مى‌خوانند:

     فِداىَ پيرَن آبيت بَگِردِم

     فِداىِ رنگ مَهتابيت بَگِردِم …

يا   بزن باد و بزن باد و بزن باد

     خبر از من ببر تا استراباد

     بَزِن باد و بَزِن باد و بَزِن باد

     خبر از من بَوِر تا اِستِراباد

يا   بَزِن باد و بَزِن باد و بَزِن باد

     بَزِن باد و بَزِن بادِ شَمِرزاد(1)

     تو بالاى تَلار، من در زمينم

     تو نارنج طِلا، من در كمينم

     تو نارنج طلايى از بزرگان

     به دستم كى رسى، اى نازنينم؟

     تِه بالاىِ تِلار، مِن در زمينِم

     تِه نارِنج طِلا، مِن در كمينِم…

 كه بيت دوم به شكل كاملاً متفاوتى هم خوانده مى‌شود:

    شاخِه رِ وَل هاكُن نارِنج بَچينِم

    سيصد خوش ِ رِ مِن تِه ديم دَچينِم

 در مراسم سوزِن دَچيئِن  Suzen dacien، كه زن‌ها ترانه‌خوانى مى‌كنند، معمولاً دو زن در پاسخ همديگر – گَلى به گَلى  gali be gali، «گلو به گلو» – از اين ترانه‌هاى فارسى هم  زياد مى‌خوانند.

 نمى‌توانم به تأثير اين ترانه‌ها در ترانه‌هاى خود طاهر غزال فكر نكنم. به اين سه ترانه نگاه كنيد:

    اى كاش كه شانه‌ى سرت مى‌بودم

    چون جامه، هميشه در برت مى‌بودم

    اى كاش چو پيچكى به گِردِ گل سرخ

    پيچيده به دور پيكرت مى‌بودم

    او با نگهى كرد مرا رام و گريخت

    بر بست به دور پاى من دام و گريخت

    او كفتر من بود،… هزاران افسوس،

    يك دم ننشست بر لب بام و گريخت

    شيرينى يك فسانه بودم، اى كاش!

    در نزد تو جاودانه بودم، اى كاش!

    گفتى كه ترانه‌ات به قلبم ره كرد

    اى‌كاش من آن ترانه بودم، اى كاش!

 آيا لطافت اين سه ترانه به ترانه‌هاى »زيباترين ترانه‌هاى مردم ايران« نمى‌ماند؟

 طاهر با حس و ذوق شاعرانه‌اش از ميان روايت‌هاى گوناگون هرترانه‌يى آنى را انتخاب كرده است كه مشكل وزنى يا چيزهايى از اين نوع نداشته باشد. نسخه‌ى ديگرى كه از اين ترانه‌ها نزد من است، پُر است از حواشى و توضيحاتِ روايت‌هاى گوناگون.

 ياد نرمخويى‌ها و مهربانى‌ها و دريادلى‌هايش هميشه گرم و گرامى باد!

      ع. پاشايى        

    سارى، دارابكلا      

     فروردين 1385      

 نقل مقدمه از جلد اول فدای دامنِ آبیت بگردم

    

درباره‌ی علی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *