قالب وردپرس درنا توس
یک اثر هنری به سبک کوبیسم
یک اثر هنری به سبک کوبیسم

هنر زیبا


   

هنر زیبا: تعریف و معنا

اصطلاح «هنر زیبا» اشاره است به یک شکل یا فُرم هنری که عمدتاً به خاطر ارزش *زیبایی‌شناختی و زیبایی آن («هنر برای هنر») عمل کرده می‌شود نه به خاطر ارزش کارکردی آن. هنر زیبا در سیاه‌قلم و آثار مبتنی بر طراحی مثل نقاشی، چاپ‌سازی، و پیکرتراشی ریشه دارد. غالباً با *«هنر کاربردی» و *«پیشه‌ها» تقابل دارد که این هر دو را از نظر سنت فعالیت‌های فایده‌مند می‌شمارند. فعالیت‌های دیگری هم که مبتنی بر طراحی نیستند، مثل عکاسی و معماری، هنرهای زیبا به شمار می‌آیند،  اگرچه معماری را بیش‌تر به عنوان یک هنر کاربردی می‌شناسند.

   

مشکلات تعریف

حوزه‌ی هنر زیبا مدام گسترده‌تر می‌شود که فعالیت‌های تازه‌یی را در بر گیرد که یا از فن‌آوری نو، یا از اختراع هنری سرچشمه می‌گیرند. نمونه برای اولی نقاشی آکریلیک، چاپ سیلک اسکرین silkscreen و چاپ‌های ژیکلِه [giclée: چاپ‌های دیجیتالی هنر زیبا با چاپگرهای جوهرافشان‌]؛ چاپ ژیکله از طریق اختراع آثار هنری چندرسانه‌یی، یا *رسانه / مواد مخلوط، کُلاژ collage و دِکولاژ (تکه‌برداری)، فتومونتاژ (تصویرسازی با پاره‌عکس‌ها) یا «هنرِ یافته» [ابژه ترووِه objet trouré: شیء بازیافته] را به کار می‌برد. به این علت که این فرایند به تدریج پهن‌تر می‌شود، تعریف یا ثابت کردن معنای هنر زیبا تقریباً ناممکن است.

   

فرق بین هنر زیبا و هنرها / پیشه‌های تزیینی

تا جنبش هنرها و پیشه‌های انگلیسی اواخر قرن نوزدهم، تمایز سفت و سختی بین هنر زیبا (زیبایی‌شناختی صِرف) و هنر تزیین (کارکردی یا فایده‌مند) بود. در طی قرن بیستم، با معرفی مقوله‌ی *هنر بصری، این تمایز دلبخواهی کمرنگ و ناروشن شده است، و پیشه‌های معینی یا هنرهای تزیینی (خصوصاً سرامیک) را حالا هنر زیبا به شمار می‌آورند.

   

هنر زیبا شامل چه چیزیست؟

تعریف‌های هنر زیبا باید با زمان تغییر کند، اما بیش‌تر آن‌ها این فعالیت‌ها را دربر می‌گیرند:

سیاه‌قلم

ــ زغال

ــ گچ

ــ پاستِل

ــ مداد

ــ قلم و مرکب

ــ تصویرگری کتاب

ــ کاریکاتور

نقاشی

ــ نقاشی مومْ‌رنگی (encaustic painting)

ــ نقاشی تمپرا (tempera)

ــ مرکب و رنگاب (wash)

ــ نقاشی رنگ و روغن

ــ نقاشی آبرنگ

ــ گوآش gauache

ــ آکریلیک

پیکرتراشی

ــ مفرغ

ــ سنگ

ــ کنده‌کاری روی چوب

چا‌پ‌کاری / چاپ دستی printmaking

ــ چاپ چوبی

ــ حکاکی

ــ اِچینگ etching (حکاکی گودِ اسیدی، چاپ تیزابی)

ــ لیتوگرافی / چاپ سنگی

ــ چاپ سیلک اسکرین

هنرهای زیبای دیگر

عکاسی

معماری

تذهیب نسخه‌ی خطی / کتاب‌آرایی

خوشنویسی

انیمیشن animation

    

تاریخ هنر زیبا

تاریخ این نوع از هنر به دوره‌ی *آشوُلیِ *هنر ماقبل تاریخ برمی‌گردد: به پیشاپیکرتراشی proto-sculpture مثل وِنوسِ برکت رام (*تندیسک (وِنوس) بازالت، 230,000ــ700,000 ق‌م) و ونوس طان‌طان (تندیسک کوارتزیت، 200,000ــ500,000 ق‌م)؛ و به نقاشی‌های غار  / غارنگاره‌ها از غارهای *شووِه (حدود 30,000 ق‌م)، *لاسکو، *آلتامیرا، *پیش‌مِرل و *کاسکی.

ونوس طان‌طان
ونوس طان‌طان
غارنگاره‌های لاسکو
غارنگاره‌های لاسکو

در طی دوران تمدن‌های مدیترانه‌یی باستانی، از جمله تمدن‌های بعدی فرهنگ یونانی، رومی و بیزانسی، همین‌طور کارولینژی Carolingian قرون وسطایی، اوتّویی / اوتونیان Ottonian، *رومانِسک و *گوتیک، هنرمندان هنرهای زیبا را کارگران چیره‌دست محض به شمار می‌آوردند ــــ مثل تزیین‌کارهای ماهر فضای داخلی یا کنده‌کارها. از رُنِسانس به بعد بود که حرفه‌ی «آرتیست» [صاحب فن] به مقام بالاتر نویی تعالی پیدا کرد، که اهمیت به‌تازگی دریافته‌ی عنصر «طراحی» یا دیزنیو disegno را منعکس می‌کرد.

   

آکادمی‌های هنرهای زیبا

از قرن شانزدهم به ایرن طرف، دانشجوهایی که می‌خواستند وارد حرفه‌ی نویِ آرتیست بشوند در آکادمی‌های خاصی که در اروپا تأسیس شده بود تربیت می‌شدند. دوتا از قدیمی‌ترین آکادمی‌ها این‌ها بودند: آکادمی هنر طراحی در فلورانس (Accademia dell’Arte del Disegno) و آکادمی هنر زیبای رُم (Accademia di San Luca). این نهادهای آموزشی یک نوع بسیار سنتی «هنر آکادمیک» را تعلیم می‌دادند. «هنر آکادمیک» براساس اصول هنر رُنسانس بنا شده بود، که به چیزهایی مثل موضوع، فُرم، پیام، ترکیب‌بندی، رنگ و مانند این‌ها نظم بخشید. این آکادمی‌ها همچنین سلسله‌مراتب سفت و سخت ژانرها [genre انواع رشته‌ها] را بنا نهادند، به ژانرهای نقاشی را به ترتیب اهمیت به این شکل قرار داد: (1) نقاشی تاریخی (2) چهره‌نگاری (3) نقاشی ژانر [صحنه‌های زندگی روزمره] (4) منظره (5) *طبیعت بیجان. به این نحو نقاشی تاریخی ([وقایع‌نگاری] به معنی تصویری با یک ایستوریا istoria (یا روایت شوق‌انگیز) آموزنده‌تر از منظره بود که عاری از هر محتوای انسانی یا اخلاق بود. آکادمی‌ها تا قرن بیستم به صورت دژهای هنر زیبای سنتی باقی ماندند، یعنی تا موقعی که *کوبیسم، *دادا و *سوررئالیسم مجموعه‌ی قواعد منظم آن‌ها را به هم ریختند.

یک اثر از ژرژ براک به سبک کوبیسم
یک اثر از ژرژ براک به سبک کوبیسم

   

هنر زیبای مدرن / معاصر

هنرمندهای معاصر به مرزهای هنر زیبا گسترش بیش‌تری داده‌اند. هنر بصری پیکرتراشی حالا رشته‌یی از مواد تازه به کار می‌برد، و نیز  فُرم‌های نو را (اَسالمبلاژ assemblage: همبندی، هنر زمینی (Land Art)، و مانند این‌ها). چاپ‌کاری / چاپ‌سازی فایده‌مندیِ فرایندهای تجاری نوِ چاپ، مثل چاپ سیلک اسکرین و چاپ‌های ژیکله، را گرفته است. یقیناً خیلی طول نخواهد کشید که *اینستالیشن (چینش) هنر زیبا به شمار می‌آید.

یک اثر به سبک اَسالمبلاژ assemblage
یک اثر به سبک اَسالمبلاژ assemblage

   

جنبش‌ها / دوره‌های هنر زیبا

این یک فهرست گاهشمارانه‌ی کوتاه مکاتب بزرگ هنر زیباست:

  • هنر رومانسک Romaneque (هنر رومیانه: اوتّونی / اوتّونیان (ﺣ 775ــ1050)
هنر رومانسک Romaneque
هنر رومانسک Romaneque
  • گوتیک Gothic (ﺣ 1150ــ1280)
هنر گوتیک Gothic
هنر گوتیک Gothic
  • سبک گوتیک بین‌المللی (ﺣ 1300ــ1500)
یک اثر به سبک گوتیک بین‌المللی
یک اثر به سبک گوتیک بین‌المللی
  • رُنسانسِ آغازین (ﺣ 1400ــ90)
  • رُنسانس بالا / اوج رُنسانس (ﺣ 1490ــ1530)
  • مَنِریسم Mannerism (شیوه‌گرایی، ﺣ 1530ــ1600)
خاکسپاری، اثر جاکوپو پونتورمو، ۱۵۲۸، سانتا فلیچیتا، یک اثر به سبک مَنِریسم Mannerism
خاکسپاری، اثر جاکوپو پونتورمو، ۱۵۲۸، سانتا فلیچیتا، یک اثر به سبک مَنِریسم Mannerism
  • رُنسانس شمالی (ﺣ 1400ــ1530)
  • *باروک Baroque (ﺣ 1600ــ1700)
تابلوی «ستایش» اثر پتر پل روبنس یک اثر به سبک باروک Baroque
تابلوی «ستایش» اثر پتر پل روبنس یک اثر به سبک باروک Baroque
  • *روکوکو Rococo (ﺣ 1700ــ50)
سقف کلیسای کاتولیک اشلیرباخ در اتریش، در سبک روکوکو.
سقف کلیسای کاتولیک اشلیرباخ در اتریش، در سبک روکوکو.
  • نئوکلاسیکال / کلاسیک نو (ﺣ 1750ــ1815)
  • جنبش رُمانتیسیسم (شکوفایی ﺣ 1790ــ1830)
مهاجر بر فراز دریایی از مه، اثر کاسپار داوید فریدریش یک اثر به سبک رُمانتیسیسم
مهاجر بر فراز دریایی از مه، اثر کاسپار داوید فریدریش یک اثر به سبک رُمانتیسیسم
  • مکتب انگلیسی منظره‌سازی (قرن‌های هجدهم و نوزدهم)
  • مکتب انگلیسی نقاشی *پیکرنما (فیگوراتیو. قرن‌های هجدهم و نوزدهم)
  • رئالیسم فرانسوی (ﺣ 1845 به بعد)
  • امپرسیونیسم Impressionism (ﺣ 1870ــ80)
صبحانه قایقرانان اثری از پیر آگوست رنوار اثری به سبک امپرسیونیسم Impressionism
صبحانه قایقرانان اثری از پیر آگوست رنوار اثری به سبک امپرسیونیسم Impressionism
  • پساامپرسیونیسم Post Impressionism (1885 به بعد) (پوانتیلیسم Pointillism (نقطه رنگ‌گذاری)، اَنتیمیسم (خودمانی‌گرایی / نقاشی صحنه‌های خودمانی، کلوآزونیسم Cloisonism: سبک مرزبندی رنگ‌ها، پریمیتیویسم Primitvism ابتدایی‌گرایی، بدوی‌گرایی)
قسمتی از میدان رژه اثر ژرژ سورا اثری به سبک پوانتیلیسم Pointillism
قسمتی از میدان رژه اثر ژرژ سورا اثری به سبک پوانتیلیسم Pointillism
  • فوویسم Fauvism (ﺣ 1900ــ10)
یک اثر به سبک فوویسم Fauvism
یک اثر به سبک فوویسم Fauvism
  • اکسپرسیونیسم Expressionism (ﺣ 1900 به بعد)
جیغ اثر ادوارد مونک یک اثر به سبک اکسپرسیونیسم
جیغ اثر ادوارد مونک یک اثر به سبک اکسپرسیونیسم
  • کوبیسم Cubism (ﺣ 1908ــ12)
یک اثر هنری به سبک کوبیسم
یک اثر هنری به سبک کوبیسم
  • دادا Dada (ﺣ 1916ــ24)
یک اثر به سبک دادا
یک اثر به سبک دادا
  • سوررئالیسم Surrealism (1924 به بعد)
سوررئالیسم
سوررئالیسم
  • اکسپرسیونیسم آبستره / انتزاعی (1945ــ60)
اکسپرسیونیسم آبستره / انتزاعی
اکسپرسیونیسم آبستره / انتزاعی
  • آپ‌آرت Op-Art (هنر دیدمانی. ﺣ 1958ــ70)
آپ‌آرت Op-Art
آپ‌آرت Op-Art
  • پاپ آرت Pop Art (ﺣ 1958ــ73)
پاپ آرت Pop Art
پاپ آرت Pop Art
  • مینیمالیسم Minimalism (کمینه‌گرایی) (دهه‌ی 1960، دهه‌ی 70)
مربع سیاه، رنگ روغن روی بوم، یک اثر به سبک مینیمالیسم توسط کازیمیر مالویچ
مربع سیاه، رنگ روغن روی بوم، یک اثر به سبک مینیمالیسم توسط کازیمیر مالویچ
  • فتورئالیسم Photorealism (واقع‌نمایی عکس‌گونه) (دهه‌ی 1960، دهه‌ی 70)
رستوران جان با شورولت جان، جان بائِدِر، رنگ روغن روی بوم، یک اثر به سبک فوتورئالیسم
رستوران جان با شورولت جان، جان بائِدِر، رنگ روغن روی بوم، یک اثر به سبک فوتورئالیسم

    

بی‌قاعدگی معماری

معماری بنا به سنت در شمار هنر زیبا آورده می‌شود، خصوصاً اگر زیبایی‌شناسی آن مورد تأکید قرار گیرد، نه اجزا یا مؤلفه‌های مهندسی آن. از این گذشته، آثار معماری، مثل اهرام مصر، دیوار بزرگ چین، پانتئون یونانی، کلیسای جامع شارتْر (Chartres)، تاج‌ محل و برج ایفل، نمادهای فرهنگی مهم و آثار هنری‌اند که تمدن تاریخی‌شان را نمادینه می‌کنند. همچنین، معماری با شاخه‌های دیگر هنر زیبا اشتراک کمی دارد، و شاید حق آن باشد که آن را بیش‌تر یک *هنر کاربردی بدانند.

تاج محل
تاج محل

   

درباره‌ی علی

6 دیدگاه

  1. بهمن مختاری اسکی

    آیا تاکنون تعریف مستدلی برای هنر ارائه شده است ؟
    هنر زیبا چه مفهومی دارد ؟ مگر هنر زشت یا نازیبا هم می تواند در حیطه هنر قرار گیرد؟

    • با سلام. هنر زیبا (fine art ) بیشترین تاکیدش از ابتدای نام گذاری روی جنبه زیبایی شناختی و مفهومی هنر بوده است و به این ترتیب آن را از هنرهای کاربردی جدا می کرده است. فکر می کنم هنرمند هدفش از خلق آن اثر بوجود آوردن یک ترکیب زیبا بوده است و به کاربرد آن توجهی نداشته است. در مقابل واژه هنر زیبا در زمان نام گذاری هنر کاربردی قرار گرفته است. نه هنر زشت یا نازیبا.

  2. ممنون از مطلب مفیدی که ارایه دادید.

  3. بهمن مختاری اسکی

    با تشکر از نازلی خانم ، خیلی علاقه مندم که مباحث هنر و هر آنچه مربوط به آن است در این بخش مورد بحث و گفتگو قرار گیرد.
    به نظر من ،زیبایی یک مقوله نسبی ست و هدف هنر صرفا زیبایی و لذت نیست .گرچه این تعریف مورد قبول بسیاری از هنر شناسان گذشته بوده و اکنون نیز ممکن است باشد.

    به نقل از لئو تولستوی در کتاب هنر چیست ، ترجمه کاوه دهگان ، انتشارات امیرکبیر :
    “برای اینکه هنر را دقیقا تعریف کنیم ، پیش از همه لازم است که بدان همچون یک وسیله کسب لذت ننگریم ،بلکه هنر را یکی از شرائط حیاط بشری بشناسیم.” (ص 54)
    “فعالیت هنر، بر بنیاد این استعداد آدمی قرار دارد که انسان ، با گرفتن شرح احساسات انسان دیگر، از راه شنیدن یا دیدن، میتواند همان احساسی را که شخص بیان کننده و شرح دهنده تجربه کرده بود، وی همان احساس را تجربه نماید.” (ص55)
    “هنر آنگاه آغاز میگردد که انسانی ، با قصد انتقال احساسی که خود آنرا تجربه کرده است ، آن احساس را در خویشتن برانگیزد و به یاری علائم معروف وشناخته شده ظاهری ، بیانش کند.”(ص 57 و 58 )

  4. بهمن مختاری اسکی

    لطفا این اشتباه نوشتاری را تصحیح فرمائید: …بلکه هنر را یکی از شرائط حیات بشری بشناسیم.
    با عذرخواهی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *