قالب وردپرس درنا توس
خانه / یادداشتها / زبان به مثابه محصول اجتماعي

زبان به مثابه محصول اجتماعي


پیش از هر چیز شاید لازم باشد بر این نکته تاکید کنیم که ما اغلب از زبان، برداشتي نسبتا سطحي داريم. مشکلی كه جامعه شناسان و انسان شناسان نسبت به استدلال ها و درک عمومی بسیاری از زبان شناسان مطرح می کنند همین است: یعنی اینکه زبان شناسان، به ویژه صورتگرایان، زبان را به عنوان يك عامل صرفا ارتباطي و «درونی» مي بينند، که به خودی خود و از درون قابل بررسی است بی آنکه محیط اجتماعی  تولیدش را در گیر کنیم  و بنابراين، تصور آنها اين است كه زبان را مي توان کلیتی در نظر گرفت که کنشگران اجتماعی همه می توانند به نحوی به آن دسترسی داشته باشند و پس از دست يافتن به آن، مي توانند به دلخواه خود در هر موقعیتی و  با هر گونه استراتژی و روابطی از آن استفاده كنند. نوعی برابری آرمانی مفروض و ذاتی در زبان. برای نمونه  وقتی  درباره مهاجران و کاستی های زبانی آنها  بحث می شود، عاملي كه بسیار بر آن تاکید می شود و گمان بر آن است که به آنها ضربه می زند، «لهجه» است.  لهجه يعني نوعي نشانه بيروني خارجي بودن و متعلق نبودن به زباني كه با آن در حال تكلم هستیم و یا تعلق به بخش خاصی  از پهنه جغرافیایی آن زبان. البته درست است که لهجه می تواند  عامل  طرد و خاشیه کردن افراد و تبعیض باشد و هست.

اما مساله ای که مهاجران و در بسیاری از موارد  گروهی از اقوام را زیر فشار می گذارد، فراتر از لهجه به قابلیت اجتماعی به دست آوردن زبان، واژگان ، ساختارها و به خصوص قابلیت استفاده از آن در موقعیت های مختلف و با استراتژی های گوناگون است که از آن ناتوانند و همین به آنها ضربه می زند. امری که درباره بسیاری دیگر از اقشار جامعه نیز صدق می کند و به این ترتیب زبان به عاملی برای قدرت و برای طرد و سلسله مراتبی کردن جامعه تبدیل می گردد. بنابراین مساله ضعفي كه مهاجر (یا فرد ضعیف با سرمایه  فرهنگی پایین ) را تهديد مي كند به حوزه قدرت برمي گردد و اين لزوم به نشانه ای بیرونی مثل لهجه بر نمی گردد کما اینکه بسیار می بینیم افرادی با لهجه بسیار تند در  قدرت سرمایه فرهنگی ، اقتصادی یا اجتماعی بالا قرار دارند. این بیشتر یک تصور ذهنی است که لهجه امری حاد است.

خلاصه ای از گفتار دكتر ناصر فكوهي، استاد دانشگاه تهران و مدير موسسه انسان شناسي و فرهنگ است با موضوع رابطه زبان و قدرت در پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات

گردآورنده:شیده خزائلی

درباره‌ی نوشا طريقتي

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *